Sve čvršće veze između Kine, Rusije, Irana i Sjeverne Koreje posljednjih godina privlače sve veću pažnju. Njihova vojna, politička i ekonomska saradnja otvara pitanje da li se predvođenjem ovih država formira novi blok koji bi mogao predstavljati protivtežu Zapadu.
Ipak, za sada nema potvrde da su četiri zemlje formirale jedinstveni vojni savez po uzoru na NATO.
Najkonkretniji primjer produbljene vojne saradnje postoji između Rusije i Sjeverne Koreje. Moskva i Pjongjang potpisali su sporazum koji predviđa uzajamnu pomoć u slučaju oružane agresije, dok su sjevernokorejske snage pružale podršku Rusiji tokom rata u Ukrajini.
Kim Jong Un je u više navrata isticao namjeru da se odnosi sa Moskvom dodatno razvijaju, što pokazuje da saradnja dvije zemlje više nije samo diplomatska.
S druge strane, odnosi Rusije i Irana imaju drugačiju strukturu. Sporazum o sveobuhvatnom strateškom partnerstvu, potpisan početkom 2025. godine, ne uključuje klasičnu klauzulu o uzajamnoj odbrani. To znači da sporazum sam po sebi ne obavezuje jednu državu da automatski uđe u rat ukoliko druga bude napadnuta.
Upravo tu se vidi razlika između političkog i vojnog približavanja i formalnog vojnog saveza.
Kina, Rusija, Iran i Sjeverna Koreja imaju zajedničke interese u brojnim oblastima, uključujući energetiku, trgovinu, vojnu tehnologiju i suprotstavljanje pojedinim politikama Zapada. Međutim, njihove politike i interesi nisu identični.
Nema ni zajedničke komande, jedinstvene vojne strukture niti javno potvrđene obaveze da će sve četiri države međusobno ratovati ukoliko jedna od njih bude napadnuta.
To, međutim, ne znači da njihovo približavanje nema posljedice.
Veća razmjena oružja i vojne tehnologije, energetska saradnja, trgovina i diplomatska podrška mogu značajno uticati na odnose snaga u svijetu. Čak i bez formalnog saveza, koordinacija između ovih država može predstavljati dodatni izazov za SAD i njihove saveznike.
Zbog toga se izraz „istočni NATO“ sve češće pojavljuje u javnosti, ali ga treba koristiti oprezno. Za sada je preciznije govoriti o sve većem strateškom povezivanju četiri države nego o novom NATO-u.
Da li će ta saradnja u budućnosti prerasti u formalniji savez, zavisiće od njihovih narednih poteza i razvoja međunarodnih odnosa.
Jedno je sigurno – svijet postaje sve više podijeljen između različitih centara moći, a odnosi Kine, Rusije, Irana i Sjeverne Koreje biće jedan od važnih faktora tog procesa.
(Reuters)